เข่าเสื่อมผู้สูงอายุ นครปฐมท่านบอกว่า “ไม่เป็นไร แค่แก่” แต่คุณเห็นแล้วว่าท่านเดินช้าลง

อย่าตัดสินจากคำพูดของท่าน แต่ดูจากพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป ถ้าท่านเริ่มลุกจากเก้าอี้ต้องใช้มือยันทุกครั้ง เดินช้าลงจนคุณต้องเดินรอ เลี่ยงบันไดหรือย้ายมานอนชั้นล่าง ไม่ไปตลาดหรือไปวัดเหมือนเดิม กินยาแก้ปวดเองบ่อยขึ้น หรือเกือบล้มแล้วอย่างน้อยหนึ่งครั้ง สามอย่างขึ้นไปในกลุ่มนี้แปลว่าอาการรบกวนการใช้ชีวิตจริงแล้ว ควรพามาให้แพทย์เฉพาะทางประเมิน ไม่ใช่รอจนเดินไม่ไหว

ต้องเริ่มจากการประเมินให้รู้ก่อนว่าข้อเข่าเสื่อมอยู่ระยะไหน กล้ามเนื้อต้นขาแรงแค่ไหน และการทรงตัวเป็นอย่างไร จากนั้นแนวทางที่ไม่ต้องผ่าตัดจะประกอบด้วย การลดปวดให้อยู่ในระดับที่ขยับได้ การฟื้นฟูกล้ามเนื้อรอบเข่าอย่างเป็นระบบ การปรับการใช้งานข้อในชีวิตประจำวัน การควบคุมน้ำหนัก และการจัดบ้านลดความเสี่ยงหกล้ม ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละคนและขึ้นกับระยะของโรค แต่ผู้สูงอายุจำนวนมากที่ยังไม่ถึงระยะท้ายมักดีขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

ท่าที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับผู้สูงอายุคือท่าที่ไม่ลงน้ำหนักที่เข่า เช่น การเกร็งกล้ามเนื้อต้นขาในท่านอน การนั่งเก้าอี้แล้วเหยียดเข่าขึ้นค้างไว้ และการยกขาตรงในท่านอน ส่วนท่าฝึกการทรงตัวควรทำโดยจับพนักเก้าอี้หรือขอบโต๊ะไว้เสมอและมีคนอยู่ด้วย ท่าที่ควรเลี่ยงคือนั่งยอง คุกเข่า นั่งพับเพียบนาน และการใช้บันไดเป็นเครื่องออกกำลังกาย ถ้าท่านเคยหกล้ม เวียนศีรษะ หรือมีโรคหัวใจ ควรให้แพทย์ประเมินก่อนเริ่ม

อายุเป็นเพียงหนึ่งในหลายปัจจัย สิ่งที่มีน้ำหนักมากกว่าคือโรคประจำตัวและสภาพร่างกายโดยรวม เช่น โรคหัวใจ โรคปอด เบาหวานที่คุมไม่ได้ ภาวะซีด ยาต้านการแข็งตัวของเลือดที่ใช้อยู่ กำลังกล้ามเนื้อ ภาวะสมองเสื่อม และมีคนดูแลระหว่างพักฟื้นหรือไม่ ผู้สูงอายุที่แข็งแรงและโรคประจำตัวคุมได้ดีจำนวนมากผ่าตัดได้ผลดี ขณะที่บางรายควรเลี่ยงหรือรอให้ร่างกายพร้อมก่อน การตัดสินใจต้องมาจากการประเมินรายบุคคลร่วมกับแพทย์ ไม่ใช่จากตัวเลขอายุอย่างเดียว

เตรียมรายการยาที่ท่านกินอยู่ทั้งหมดรวมถึงยาสมุนไพร ยาชุด และอาหารเสริม ให้ถ่ายรูปซองยาหรือหิ้วถุงยามาเลยจะแม่นที่สุด พร้อมรายชื่อโรคประจำตัวและแพทย์ที่ติดตามอยู่ ฟิล์มเอกซเรย์หรือผลตรวจเดิมถ้ามี รองเท้าที่ท่านใส่ประจำ ไม้เท้าหรืออุปกรณ์ช่วยเดินที่ใช้อยู่ และควรใส่กางเกงขาสั้นหรือกางเกงหลวมที่ถลกขึ้นเหนือเข่าได้ ที่สำคัญคือจดคำถามที่ทั้งบ้านอยากรู้มาให้ครบ เพราะผู้สูงอายุมักไม่ถามเอง

สิ่งที่มีผลกับเข่ามากที่สุดไม่ใช่อาหารเสริม แต่คือโปรตีนที่เพียงพอเพื่อรักษามวลกล้ามเนื้อ แคลเซียมและวิตามินดีเพื่อกระดูก และน้ำหนักตัวที่ไม่มากเกินไป ผู้สูงอายุจำนวนมากกินโปรตีนน้อยกว่าที่ร่างกายต้องการ ทำให้กล้ามเนื้อต้นขาลีบลงและเข่ารับน้ำหนักหนักขึ้น อาหารเสริมบำรุงข้ออาจช่วยบางรายแต่ไม่ใช่ตัวหลัก และสิ่งที่ต้องระวังที่สุดคือยาชุด ยาลูกกลอน หรือยาสมุนไพรผสมสเตียรอยด์ที่ทำให้หายปวดเร็วผิดปกติ เพราะทำลายกระดูกและกดภูมิคุ้มกันในระยะยาว

ต้องไปโรงพยาบาลทันที อย่ารอนัดคลินิก โดยเฉพาะถ้าลุกเองไม่ได้ ลงน้ำหนักขาข้างนั้นไม่ได้เลย ขาข้างหนึ่งดูสั้นลงหรือบิดออกด้านนอก ปวดสะโพกหรือขาหนีบมาก ข้อผิดรูป ข้อบวมแดงร้อนร่วมกับมีไข้ ศีรษะกระแทกพื้นหรือกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่ หรือมีอาการชาและอ่อนแรงของขา กลุ่มอาการเหล่านี้บ่งชี้ถึงกระดูกหัก การติดเชื้อในข้อ หรือการบาดเจ็บที่ต้องการการตรวจฉุกเฉิน

ได้ ทักมาทาง LINE เล่าอาการแทนท่านก่อนได้เลย บอกว่าท่านอายุเท่าไหร่ เป็นมานานแค่ไหน เดินได้ไกลแค่ไหน เคยล้มหรือยัง มีโรคประจำตัวและยาอะไรอยู่บ้าง ทีมงานจะช่วยประเมินเบื้องต้น แจ้งค่าใช้จ่ายโดยประมาณ และแนะนำวิธีชวนท่านมาที่ได้ผลกว่าการบอกตรง ๆ ว่าจะพาไปหาหมอ การสอบถามไม่มีค่าใช้จ่ายและไม่มีการผูกมัด